De titel Alles is grappig, dus niets verwijst naar de bekende these dat de almacht van de grap zelf een verlies aan onderscheid inhoudt. René Oudeweg schrijft een filosofische analyse van de lach in een cultuur die zo doordrenkt is geraakt van ironie, zelfspot en reflexmatige grappigheid dat de lach haar vermogen tot inzicht en ontregeling zou hebben ingeleverd. Het werk valt te situeren binnen een traditie van cultuurkritische bezinning op humor die teruggaat tot onder meer Hobbes, Nietzsche en Bergson, en het sluit aan bij meer recente diagnoses van een door ironie uitgeputte cultuur, zoals die van onder anderen Bérubé, Dean en Lewis. Het is een boek dat de lach niet viert en niet verdedigt, maar haar in haar huidige gedaante onderzoekt.
Het boek bestaat uit tien hoofdstukken plus een nawoord. De opbouw is thematisch en niet chronologisch, en laat zich lezen als een opeenvolging van benaderingen van eenzelfde fenomeen. Oudeweg begint bij de lach als grenservaring, waarin de contingentie van betekenissen kort zichtbaar wordt, en eindigt bij "het lachen vergaan", een toestand waarin de lach als vorm blijft circuleren terwijl de ervaring die haar droeg is verdwenen. Daartussen behandelt hij de relatie tussen lachen en macht, de ethiek van humor, de lichamelijkheid van de lach, de verhouding tussen het komische en het tragische, de lach als sociale correctie, ironie en spel, de esthetiek van het komische, en de lach in het digitale tijdperk. In het nawoord keert hij terug naar de figuur van Cioran, die in het hele boek al impliciet aanwezig was.
Een van de sterkere passages is het hoofdstuk over de lichamelijkheid van de lach. Oudeweg analyseert hier de lach niet als psychologische reactie of sociaal signaal, maar als gebeurtenis die de grens tussen subject en lichaam tijdelijk poreus maakt. De stelling dat lachen het subject niet alleen uitdrukt maar ook onderbreekt, en dat het lichaam een eigen dynamiek bezit die niet volledig door de wil wordt aangestuurd, wordt met zorg uitgewerkt. Hij laat zien hoe de lach, anders dan andere reacties, geen duidelijke intentionaliteit heeft, en hoe in het moment van "kortsluiting" tussen verwachting en werkelijkheid een ruimte opent waarin de gebruikelijke ordening van de wereld wordt gesuspendeerd. De beschrijving sluit aan bij fenomenologische analyses van Merleau-Ponty en bij de vroege Heidegger, zonder deze expliciet te citeren, en geeft het boek op dat punt een filosofische densiteit die boven het gemiddelde van de hedendaagse essayistiek uitstijgt.
Een tweede sterk moment vormt de behandeling van de verhouding tussen het komische en het tragische. Oudeweg stelt dat deze niet als gescheiden domeinen moeten worden begrepen, maar als twee modaliteiten van eenzelfde ervaring. Hij introduceert het concept van de "donkere lach", een lach die niet ontkent dat er iets verloren is gegaan, maar weigert zich volledig door dat verlies te laten bepalen. Hierdoor onttrekt de lach zich aan de gebruikelijke tegenstelling tussen escapisme en aanvaarding. De donkere lach is geen catharsis in aristotelische zin, maar een houding die de ernst van de situatie erkent en tegelijk de mogelijkheid van verschuiving openhoudt. In dit hoofdstuk werkt de erfenis van Nietzsche het sterkst door, niet als historische referentie maar als denkfiguur, en geeft Oudeweg blijk van een beheerste omgang met een lastig thema.
Tegelijk zijn er enkele punten die in een serieuze bespreking niet onvermeld kunnen blijven. Stilistisch hanteert Oudeweg een uiterst gelijkmatige, haast serene zinsbouw. Het patroon van korte, vaststellende zinnen, vaak geopend met "de lach" of "deze spanning", levert een tekst op die vlot leest maar op den duur weinig ritmische variatie biedt. Voor een werk dat het over de weerstand van de ervaring wil hebben, zou een stijl met meer breuken en meer tempowisselingen voor de hand hebben gelegen.
Ook conceptueel valt iets op. Het beroep op uiteenlopende denkers, Hobbes, Aristoteles, Bergson, Zhuangzi, Abhinavagupta, Mbembe, Nietzsche, verloopt eerder allusief dan argumentatief. De namen verschijnen, de intuïties worden overgenomen, maar zelden wordt een positie werkelijk uitgewerkt of getoetst. Zo wordt Bergsons these over het "mechanische dat zich in het levende nestelt" in een alinea samengevat en zonder veel weerstand geïntegreerd in Oudewegs eigen betoog, terwijl een uitvoeriger behandeling had kunnen laten zien waar die these tekortschiet voor de analyse van digitale humor. Hetzelfde geldt voor Zhuangzi: de vergelijking tussen de Chinese traditie en de moderne ironie blijft steken in een enkele paragraaf, terwijl de verschillen in omgang met betekenis, spel en ernst een uitvoeriger behandeling zouden hebben gerechtvaardigd. Op de momenten dat Oudeweg wel langer bij een denker verblijft, met name bij Nietzsche en in het nawoord bij Cioran, toont hij dat hij dat niveau van uitwerking aankan.
De centrale these van het boek, dat de lach in onze cultuur is "vergaan" en nog slechts als vorm circuleert zonder als ervaring te functioneren, is sterk geformuleerd, maar blijft op het empirische vlak onderbepaald. Oudeweg maakt niet duidelijk of hij spreekt over de westerse metropool in het algemeen, over de digitale platforms in het bijzonder, over het Nederlandse publieke debat, of over een bredere, meer diffuse cultuurhistorische constellatie. Een these over een cultuur in uitputting vereist een afbakening van het terrein, een analyse van wie lacht, in welke context, met welke effecten, en met welke historische vergelijkingspunten. Zonder die afbakening blijft de diagnose eerder stemmingsbeeld dan analyse.
De slotsom van het boek, in het nawoord, bestaat uit de vraag of Cioran gelachen zou hebben in een wereld die de lach tot verdovingsmiddel heeft gemaakt. Het is een retorisch sterke vraag, en het is veelzeggend dat Oudeweg haar niet beantwoordt. De openheid van de vraag sluit aan bij de structuur van het hele boek, dat de lezer niet voorziet van een conclusie, maar van een reeks benaderingen die samen een beeld oproepen. Of dat beeld overtuigt, hangt af van de bereidheid van de lezer om de these van culturele uitputting als uitgangspunt te aanvaarden.
Alles is grappig, dus niets is een werk dat de lach serieus neemt, niet als curiositeit, niet als sociaal lubricant, niet als esthetisch ornament, maar als fundamentele manier waarop de mens zich tot de wereld verhoudt. Het boek biedt geen gesloten theorie, maar een reeks elkaar aanvullende perspectieven die samen een samenhangend beeld vormen van de lach in haar huidige culturele gedaante. De sterkte ligt in de fenomenologische analyses en in de zorgvuldige behandeling van de donkere lach; de beperking ligt in de soms allusieve omgang met de traditie en in de onbepaaldheid van het cultuurbegrip. Wie geïnteresseerd is in de filosofie van de humor, en meer specifiek in de vraag naar de contingentie van betekenis, vindt in dit boek een rijke en consistente bijdrage aan een onderbelicht veld.